Điều
Cần Biết
Về Bệnh
Cúm Mới Lạ H1N1
Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức
Danh Xưng
Khi mới xuất hiện ở loài
người vào tháng 4 năm 2009, Cúm A/H1N1được
gọi là cúm Heo v́ virus gây
bệnh tương tự như virus gây cúm Heo ở
bắc Mỹ.
Tuy nhiên, sau
một thời gian nghiên cứu, các khoa học gia nhận thấy
virus này rất độc đáo, do sự phối hợp
các gene từ virus cúm heo, cúm gia cầm H5N1 và cúm người.
Do đó tên mới của cúm này là Cúm A/H1N1 Mới Lạ (novel influenza A/H1N1) , đối chiếu với Cúm Hàng Năm
(seasonal influenza) xảy ra theo mùa tại các quốc gia.
Cơ quan Y Tế Thế
giới đă tuyên bố t́nh trạng đại dịch
toàn cầu của Cúm Mới Lạ v́ bệnh đă
thấy ở hơn 70 quốc gia trên thế giới. Đại dịch không phải v́
bệnh trầm trọng mà v́ sự lây lan
quá rộng lớn của virus A/H1N1.
Cúm Mới Lạ H1N1 rất dễ
nhiễm và lây lan từ người sang
người giống như cúm hàng năm. Khi
bệnh nhân ho hoặc hắt hơi, virus trong các giọt
nước nhỏ từ mũi miệng bay lẫn vào không
khí và người khác hít thở sẽ bị bệnh.
Đôi khi cũng lây bệnh khi sờ tay vào vật dụng dính virus rồi
đưa lên mũi, miệng.
Bệnh bắt đầu lây lan kể
từ ngày đầu tiên trước khi có triệu
chứng và kéo
dài cho tới 7 ngày sau khi bị bệnh ( giống như cúm
hàng năm.
Cúm Mới Lạ không lan
truyền qua thức ăn do đó, ăn thịt heo
hoặc các sản phẩm làm bằng thịt heo không mang
bệnh.
Nước máy đă được
khử trùng với hóa chất như chlorine ít có khả
năng lan truyền virus cúm. Nghiên cứu
cho hay chlorine có thể vô hiệu hóa tác hại của cúm gia
cầm H5N1. Theo CDC, cho tới nay chưa có trường
hợp người mắc bệnh khi uống nước
có nhiễm virus cúm.
Nước tại hồ bơi đă
khử trùng với chlorine cũng an toàn
cho người tắm.
Đa số người
bị Cúm Mới Lạ là từ 5 tới 24 tuổi. Người trên 65 tuổi
bị bệnh rất ít và chưa có tử vong nào.
Đây là điều khác biệt so với cúm theo mùa
thường thấy ở người trên 65 tuổi,
trẻ em dưới 5 tuổi, phụ nữ có thai
hoặc ở mọi tuổi đang có bệnh măn tính
như hen suyễn, bệnh hô hấp, tim mạch, bệnh
tế bào máu, thần kinh hoặc suy yếu hệ miễn
dịch.
Mức độ nguy
hiểm của cúm mới lạ chưa được
biết rơ như cúm hàng năm. Tại Hoa Kỳ, mỗi năm có khoảng 35.000
tử vong và trên 200.000 người phải nhập viện
v́ Cúm Hàng Năm trong khi đó cho tới ngày 24 tháng 7, 2009 có
43,771 ca bệnh với 302 tử vong v́ Cúm Mới Lạ A/H1N1.
Việt
Các triệu chứng chính gồm có: nóng
sốt, ho, đau họng, nhức đầu, đau ḿnh
mẩy, ớn lạnh, mệt mỏi, đôi khi nôn ói, tiêu
chẩy
Đi khám bác sĩ ngay nếu:
-Khó thở, đau ngực
-Môi đỏ tía
-Ói ra nước hoặc thức ăn
-Có dấu hiệu khô nước như chóng
mặt khi đứng, ít tiểu tiện, trẻ em khóc
không có nước mắt.
-Co giựt, kinh phong.
Thuốc đặc trị oseltamivir
(Tamiflu) hoặc
zanamivir (Relenza) rất công hiệu để chặn
đứng sự tăng sinh của virus trong cơ
thể, khiến cho bệnh nhẹ hơn, ít biến
chứng và bệnh nhân cảm thấy dễ chịu. Tuy nhiên đa số bệnh nhân không cần dùng
thuốc để hoàn toàn khỏi bệnh.
Cơ quan Kiểm soát
bệnh Hoa Kỳ CDC khuyên dùng Tamiflu cho bệnh nhân từ 1
tuổi trở lên c̣n Relenza từ 7 tuổi trở lên.
Để công hiệu,
thuốc cần được uống trong ṿng 2 ngày
kể từ khi có triệu chứng.
Thuốc cũng
được dùng để pḥng tránh bệnh cúm mà công
hiệu lên tới từ 70-90%.
Không cho trẻ em uống
thuốc hạ nhiệu có chất aspirin.
Hiện nay thuốc
chủng ngừa Cúm Mới Lạ H1N1 đang được
t́m kiếm bào chế. Các
nhà sản xuất dự trù có thuốc chủng vào mùa thu năm 2009. Trong khi chờ đợi, ta có
thể tránh bệnh với các phương thức sau
đây:
-Che miệng, mũi với khăn
mỗi khi ho hoặc hắt hơi. Ném khăn
vào thùng rác sau khi dùng.
-Rửa sạch tay
bằng xà bông và nước từ 15-20 giây, nhất là sau
khi ho hoặc hắt hơi mà lấy tay che miệng,
mũi. Chất rửa có cồn cũng
rất công hiệu.
-Tránh đưa tay lên
miệng và mũi v́ virus lây lan qua cách này.
-Nếu mắc bệnh, nghỉ ở
nhà khoảng 7 ngày kể từ khi có triệu chứng
bệnh hoặc cho tới khi không c̣n triệu chứng
bệnh. Nhờ vậy bệnh bớt lan
qua người khác.
-Virus dính trên vật dụng như sách
vở, quả đấm cửa, điện thoại, quần
áo, bát đĩa, mặt bằng bàn ghế… c̣n sống
được từ 2-8 giờ. Các vật dụng này
cần được lau rửa giặt giũ với
nước và xà bông hoặc nước pha
chất khử trùng.
-Khi phải tiếp cận với
người mang bệnh, nên giữ khoảng cách 1m8 (6 feet).
-Không dùng chung bát
đĩa với bệnh nhân.
-Nếu chăm sóc bệnh nhân, nên mang
khẩu trang, tránh đối diện với bệnh nhân,
hỏi bác sĩ coi có nên uống thuốc chống cúm.
Giặt khẩu trang bằng vải sau mỗi lần dùng.
-Để bệnh nhân
nằm riêng pḥng với cửa đóng và nếu có thể, có
pḥng vệ sinh riêng. Nhà ở cần thoáng khí.
-Khi tiếp xúc với người khác,
bệnh nhân phải mang khẩu trang.
-Theo dơi thông tin công cộng về
trường học đóng cửa, tránh tiếp cận với
đám đông và các biện pháp bảo vệ xă hội khác.
-Áp dụng biện pháp hữu hiệu
để giảm thiểu căng thẳng, lo âu
trước dịch bệnh.
V́ dịch cúm bất thường
đang lan rộng, du khách từ vùng có
dịch tới các cửa khẩu đều
được kiểm soát coi có triệu chứng bệnh
như nóng sốt với máy đo thân nhiệt và khai báo
nếu bị ho, sổ mũi. Nên thành thực hợp tác
với nhà chức trách để bảo vệ sức
khỏe chung.
-Nếu
đang đau bệnh, không nên du lịch.
-Giới hạn du lịch tới vùng
đang có dịch cúm.
-Tuân theo các hướng dẫn về y tế,
pḥng tránh bệnh tại nơi sắp tới
-Sau khi du lịch về, để ư
tới t́nh trạng sức khỏe. Nếu có
các triệu chứng bệnh cúm, nên tới bác sĩ
để khám nghiệm, điều trị.
Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức M.D.
Texas Hoa Kỳ tháng 7,2009