Mỗi quốc gia
đều có những ngày dành riêng để ghi nhận các
sự việc trọng đại. Ngày Quốc Tổ nhắc
nhở con cháu tới công lao xây dựng
đất nước nước của tiền nhân. Ngày Độc Lập với tranh đấu
vẹn toàn lănh thổ. Rồi ngày
Phụ nữ, ngày Lao động, ngày T́nh yêu với mục
đích phù hợp.
Với sức khỏe và riêng
tại Hoa Kỳ, một tập tục rất hay, nên theo là
có những ngày, tháng hoặc tuần lễ được
dành riêng để các tổ chức y tế, trường
học, cộng đồng nhắc nhở, lôi cuốn
sự chú ư của dân chúng vào một đề tài sức
khỏe và để ư nhiều hơn đến việc
pḥng tránh các loại bệnh. Đó là các Health
Awareness Week/ Month/ Day đă lên lịch sẵn. Lư do là v́
công việc làm ăn bận rộn cho
nên con người nhiều khi cũng quên bẵng đi
mất những điều cần làm để “khỏe
như voi”.
Tháng 8 hàng năm có các Tháng
cảnh giác lưu tâm tới với bệnh Đục
Thủy Tinh Thể, Chủng Ngừa, An Toàn sức khỏe
Mắt trẻ em, bệnh Vẩy Nến và bệnh Teo
Cơ. Từ ngày 1 tới ngày 7 là tuần lễ dành
để cổ vơ việc Cho con Bú Sữa Mẹ trên toàn
Thế giới.
Xin cùng t́m hiểu
ư nghĩa và sự quan trọng của các sự việc
này.
Suốt tháng 8 được
dành cho Đục Thủy Tinh Thể, v́ theo
thống kê, quá nửa dân chúng Hoa Kỳ bị rủi ro này
khi họ tới tuổi 80. Hiện nay có khoảng
20.5 triệu người Mỹ từ 40 tuổi trở lên
bị cườm mắt. Ngoài ra, đục
thủy tinh thể là nguyên nhân số một đưa
tới mù ḷa cho con người ở trên thế giới.
Như tên gọi, đục
thủy tinh thể là t́nh trạng mất độ trong
suốt của bộ phận này v́ chất cấu tạo
trở nên vẩn đục, ngăn chặn ánh sáng vào
mắt, đưa tới suy yếu thị lực.
Thường thường
cườm là hậu quả của sự hóa già, nhưng
cũng gây ra do các lư do như thương tích mắt,
bệnh tiểu đường, di truyền, do vài
dược phẩm như thuốc chống dị ứng,
hạ đường huyết, thuốc an thần, viên
thuốc ngừa thai hoặc là do không bảo vệ mắt
với tia tử ngoại, hút thuốc lá.
Triệu chứng gồm có
mắt mờ, nh́n một thành hai ở một mắt,
mầu sắc nhạt nḥa, kém thị lực ban đêm, mẫn
cảm với ánh sáng…
Không có dược
phẩm hoặc phương thức nào có thể pḥng tránh
sự thành h́nh và diễn tiến của cườm
mắt hoặc làm thủy tinh thể trong trở lại.
Nếu cườm không gây khó
khăn cho cuộc sống, ta có thể theo
dơi, chờ đợi.
Ngược lại, khi
cườm gây khó khăn cho các sinh hoạt hàng ngày th́ có thể thay với
thủy tinh thể nhân tạo. Phẫu thuật rất an toàn và phổ biến. Tại Hoa Kỳ,
mỗi năm có cả 1.5 triệu người
được thay thủy tinh thể và họ rất
thỏa măn v́ thị giác trở lại b́nh thường.
Miễn dịch là
khả năng của cơ thể chống lại sự
xuất hiện của một loại bệnh. Khả năng này có sau khi
mắc bệnh hoặc do chủng ngừa với vi khuẩn đă chết hoặc làm suy
yếu. Đó là miễn
dịch chủ động, tồn tại lâu dài do cơ
thể tạo ra. Trẻ sơ sinh
được hưởng tính miễn dịch với
một vài bệnh từ mẹ trao cho trong một thời
gian ngắn, trước khi tự tạo ra khả năng
này. Đó là miễn dịch thụ
động.
Nhờ thuốc
chủng ngừa mà hầu hết các bệnh truyền
nhiễm một thời gây hoảng sợ cho mọi
người tại Hoa Kỳ đă bị loại bỏ. Bệnh yết
hầu, tê liệt trẻ em, sởi đă bị xóa sổ.
Đậu mùa, uốn ván, quai bị đôi khi
mới thấy.
Các bệnh nhiễm có thể
chủng để pḥng tránh là bệnh ho gà, uốn ván,
yết hầu, viêm gan A-B, cúm, viêm năo, ung thư cổ
tử cung, sởi, thủy đậu, quai bị, viêm
phổi, chó dại, lao, thương hàn, sốt da vàng,
bệnh Lyme, bệnh than (anthrax), rotavirus…
Chủng ngừa
không chỉ bảo vệ cá nhân mà c̣n bảo vệ
người khác, v́ ḿnh không bị bệnh th́ không truyền
bệnh được.
Có thể chích ngừa nhiều
bệnh cùng một lúc để tiết kiệm th́ giờ
mà vẫn an toàn. Chẳng hạn các
bệnh ho gà-uốn ván-yết hầu…
Trẻ em
dưới 5 tuổi rất dễ mắc các bệnh
truyền nhiễm v́ cơ thể các cháu chưa tạo ra
đầy đủ khả năng miễn dịch
chống lại nhiễm khuẩn. Do đó chích ngừa theo
lịch của giới chức y tế từ lúc 2 tuổi có thể
bảo vệ các cháu cũng như bạn cháu ở nhà
giữ trẻ, trường học với nhiều
bệnh. Nên giữ cẩn thận sổ chích ngừa
để tiện theo dơi.
Thường thường,
vaccin được bào chế với các tiêu chuẩn an toàn rất cao cho nên không gây ra các biến
chứng trầm trọng như nhiều người e
ngại. Một vài phản ứng nhẹ như là hơi
sưng đau tại chỗ chích hoặc sốt nhẹ có
thể xảy ra.
Nên hỏi bác
sĩ gia đ́nh coi xem cần chích ngừa những bệnh
ǵ đối với tuổi của mỗi người.
Cặp mắt là những giác
quan quư giá và hữu ích của cơ thể, do đó các
cụ ta đă ví “hai mắt là ngọc”. Mắt
giúp ta nh́n thấy mọi sự vật trên đời,
từ xa đến gần, từ vật lớn tới
nhỏ, đẹp hay xấu. Cho nên
mọi người cần lưu ư bảo vệ hai
hạt ngọc này.
Với trẻ em,
thị lực có vai tṛ rất quan trọng trong sự phát
triển. Các nhà
chuyên môn cho hay, 80% các kiến thức mà các cháu học
được ở trường là do cặp mắt toàn
vẹn thu lượm. Cho
nên có thị lực tốt có ảnh hưởng lớn
tới sự học của chúng.
Khám mắt
thường xuyên giúp sớm khám phá ra các khó khăn thị
giác như cận thị, viễn thị, loạn thị…
rồi điều trị ngay.
Theo các nhà chuyên môn
nhăn khoa, trẻ em được 6 tháng cần
được khám mắt sơ khởi. Khám lại khi
tới tuổi lên 3 rồi trước khi vào lớp
mẫu giáo ở tuổi lên 5-6. Trong
thời gian đi học, các em cần được khám
mắt mỗi 2 năm, nếu không có rối loạn
thị giác cần điều chỉnh.
Từ 20-64 tuổi: khám mắt
với mở rộng con ngươi mỗi 2 tới 4
năm một lần. Trên 65 tuỗi: mỗi 1 hoặc 2
năm.
Người có các
rủi ro như tiểu đường, đă bị
thương tích mắt hoặc có thân nhân bị cao áp nhăn
glaucoma cần khám mắt thường xuyên hơn.
Tránh các nguy cơ đưa
tới thương tích cho mắt, đặc biệt là tia tử ngoại, khói thuốc lá, bụi
bặm, hóa chất.
Dinh dưỡng rất quan
trọng cho sức khỏe cơ thể nói chung
và cặp mắt nói riêng.
Chế độ ăn uống
nhiều chất béo băo ḥa động vật và
đường tinh chế có thể đưa tới
bệnh tim mạch, tiểu
đường, mập ph́ và bệnh mắt như thoái hóa
vơng mạc, đục thủy tinh thể. Ngược
lại phần ăn thiên về chất
đạm ít béo, giầu sinh tố khoáng chất, các
loại rau trái tươi đểu tốt cho mắt. Đặc biệt là sinh tố A, cần thiết
cho thị giác, có nhiều trong trái cam, các loại rau có
mầu vàng như cà rốt, bí đỏ.
Vẩy Nến (Psoriasis) là
bệnh măn tính không lây với các vết ban đỏ có
vẩy rất ngứa trên da. Vậy mà có người v́
thiếu hiểu biết tỏ vẻ e ngại trước
bệnh nhân v́ sợ bị lây nhiễm.
Tháng 8 được Hội
Vẩy Nến Quốc Gia Hoa Kỳ bảo trợ
để nâng cao sự hiểu biết, hướng
dẫn quần chúng và tháo bỏ những huyền “thiên
kiến” về bệnh này đồng thời cũng khích
lệ bệnh nhân tự tin điều trị, không bị
ảnh hưởng bởi các dị nghị, phân biệt.
Theo ước lượng, có
khoảng 7 triệu người mắc bệnh Vẩy
Nến ở Hoa Kỳ. Bệnh thường xảy ra
trước tuổi 35 với tỷ lệ nam nữ
bằng nhau.
Nguyên nhân chưa
được biết rơ. Có giải thích cho rằng, một
yếu tố di truyền nào đó kích thích hệ miễn
dịch sản xuất ra tế bào da với tốc
độ quá nhanh. Thay v́ tróc rơi, các tế bào này lại
tích tụ thành những lớp vẩy rất ngứa trên
da ở đầu gối, khuỷu tay,
da đầu, lưng. Nhiều bệnh nhân c̣n
bị đau cứng khớp xương rất khó
chịu.
Với vết
thương không mấy đẹp mắt trên da cũng
như các dấu hiệu khác, người bệnh cảm
thấy bối rối, buồn bực, mất tự tin và
xa lánh xă hội.
Bệnh có thể điều
trị được với thuốc thoa da, tia tử ngoại ánh sáng, dược
phẩm hoặc phương pháp sinh học. Bác
sĩ chuyên môn về da là người có đủ thẩm
quyền để chọn lựa phương thức
trị liệu thích hợp cho mỗi bệnh nhân. Thời gian trị liệu có thể lâu v́ bệnh
măn tính, cho nên cần kiên nhẫn thuốc thang.
Từ 1-7 tháng 8 là
lễ hội kỷ niệm kư kết Tuyên ngôn Innocenti
về sự bảo vệ, thăng tiến và hỗ
trợ việc cho con bú sữa mẹ. Tuyên ngôn được
được 120 quốc gia soạn thảo, ban hành trong
khuôn viên trụ sở WHO/UNICEF tại Ư vào năm 1990.
Theo tuyên ngôn, sữa mẹ cung
cấp nguồn dinh dưỡng lư tưởng cho sự
tăng trưởng và phát triển trẻ em, giảm nguy
cơ bệnh nhiễm hô hấp, tiêu chảy, ít bị sâu
răng, dị ứng, giảm tử vong, bệnh hoạn.
Từ khi lọt ḷng mẹ
tới 6 tháng tuổi, hệ miễn dịch của bé
thơ chưa thành h́nh. May mắn là bé được
hưởng tất cả tính miễn dịch đối
với các bệnh mà mẹ có nếu mẹ cho con bú sữa
của ḿnh, cho tới khi bé tự tạo ra sức
đề kháng.
Cho con bú cũng giảm rủi
ro ung thư vú, noăn sào ở mẹ. Ngoài
ra cho con bú c̣n góp lợi nhuận kinh tế, xă hội cho gia
đ́nh, đất nước. Ấy là
chưa kể việc cho con bú c̣n giúp người mẹ
cảm thấy thỏa măn với vai tṛ làm mẹ của
ḿnh, t́nh cảm mẹ con thắm thiết hơn.
V́ những ích
lợi đó, các nhà y khoa học đều đồng ư là
bà mẹ chỉ nên cho con bú sữa của ḿnh trong thời
gian từ 4-6 tháng đầu sau khi sanh.
Bà mẹ cũng cần t́m
hiểu thêm về nhu cầu dinh dưỡng để có
đủ sữa cho con, tránh những thói quen có ảnh
hưởng xấu cho mẹ và bé thơ như
rượu, thuốc lá.
Tháng 8 c̣n nhắc nhở
quần chúng tới bệnh Teo Cơ Spinal Muscular Atrophy,
một bệnh di truyền do biến đổi gene.
Bệnh nhân không sản xuất
được một loại chất đạm cần
thiết cho sự tăng trưởng tế bào thần
kinh vận động của cột sống điều khiển
cơ bắp. Các cơ gần thân đặc biệt là các
bắp thịt để ḅ, đi, nhai nuốt, hô hấp, cử
động cổ, đầu.. bị teo, hủy hoại trở nên yếu. Sức khỏe giảm dần, bệnh nhân có
thể thiệt mạng v́ suy hô hấp.
Không có thuốc
đặc trị ngoại trừ vật lư trị
liệu, chỉnh h́nh, hỗ trợ.
Ngày 1 tháng 8 dành cho
việc nhắc nhở tới Hiến tạng trong sắc
dân thiểu số (National Minority Donor Awareness Day).
Tại Hoa Kỳ hiện nay có
khoảng 80.000 người đợi thay tạng, trong đó
gần phân nửa thuộc sắc dân thiểu số
như châu Phi, châu Á, châu Mỹ La Tinh.
Ghép tạng thành
công hơn nếu tạng đến từ người
cùng chủng tộc. Thống kê cho hay trong danh sách người
hiến tặng th́ dân da trắng chiếm 80% .
Do đó, người thiểu
số nên tích cực hơn trong việc tặng bộ
phận cơ thể.
Và các ngày từ 9-15 tháng 8 dành cho
“ Chào Mừng Tuần Lễ Trung Tâm Y
Tế Quốc Gia- Welcome to National Health Center Week”.
Đây là tuần lễ dành cho
việc ghi nhận công lao của các cá nhân và trung tâm y
tế Cộng đồng, Di dân, Vô gia cư đă cung
cấp chăm sóc chu đáo cho những người mang
bệnh trầm trọng mà ít được để ư
tới tại Hoa Kỳ. Cho tới nay, họ đang
phục vụ cho 15 triệu dân kém may mắn và hy vọng
nâng con số này lên 30 triệu vào năm 2015.
Thật là
những nghĩa cử đáng khen.
Nhà sáng chế lừng danh Thomas
A. Edison (1847-1931) có ư kiến: “Các bác sĩ trong tương
lai sẽ không biên toa thuốc cho bệnh nhân, mà lôi kéo
họ vào việc săn sóc cơ thể, dinh dưỡng
đúng cách, t́m hiểu nguyên nhân và phương thức pḥng
tránh bệnh”.
Thực vậy, hiểu
biết cặn kẽ về bệnh có thể pḥng tránh
được tới 80% bệnh tật.
Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức M.D.
Dallas-Texas